मिश्रकाध्यायः

श्लोक 1-2

अथातो मिश्रकमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१||

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

श्लोक 3-7

मातुलुङ्ग्यग्निमन्थौ च भद्रदारु महौषधम् |
अहिंस्रा चैव रास्ना च प्रलेपो वातशोफजित् ||३||

दूर्वा च नलमूलं च मधुकं चन्दनं तथा |
शीतलाश्च गणाः सर्वे प्रलेपः पित्तशोफहृत् ||४||

आगन्तुजे रक्तजे च ह्येष एव विधिः स्मृतः |
विधिर्विषघ्नो विषजे पित्तघ्नोऽपि हितस्तथा ||५||

अजगन्धाऽश्वगन्धा च काला सरलया सह |
एकैषिकाजशृङ्गी च प्रलेपः श्लेष्मशोफहृत् ||६||

एते वर्गास्त्रयो लोध्रं पथ्या पिण्डीतकानि च |
अनन्ता चेति लेपोऽयं सान्निपातिकशोफहृत् ||७||

श्लोक 8

स्निग्धाम्ललवणो वाते कोष्णः, शीतः पयोयुतः |
पित्ते, चोष्णः कफे क्षारमूत्राढ्यस्तत्प्रशान्तये ||८||

श्लोक 9

शणमूलकशिग्रूणां फलानि तिलसर्षपाः |
सक्तवः किण्वमतसी द्रव्याण्युष्णानि पाचनम् ||९||

श्लोक 10

चिरबिल्वोऽग्निको दन्ती चित्रको हयमारकः |
कपोतकङ्कगृध्राणां पुरीषाणि च दारणम् |
क्षारद्रव्याणि वा यानि क्षारो वा दारणं परम् ||१०||

श्लोक 11

द्रव्याणां पिच्छिलानां तु त्वङ्मूलानि प्रपीडनम् |
यवगोधूममाषाणां चूर्णानि च समासतः ||११||

श्लोक 12

शाङ्खिन्यङ्कोठसुमनःकरवीरसुवर्चलाः |
शोधनानि कषायाणि वर्गश्चारग्वधादिकः ||१२||

श्लोक 13-15

अजगन्धाऽजशृङ्गी च गवाक्षी लाङ्गलाह्वया |
पूतीकश्चित्रकः पाठा विडङ्गैलाहरेणवः ||१३||

कटुत्रिकं यवक्षारो लवणानि मनःशिला |
कासीसं त्रिवृता दन्ती हरितालं सुराष्ट्रजा ||१४||

संशोधनीनां वर्तीनां द्रव्याण्येतानि निर्दिशेत् |१५|

श्लोक 15

एतैरेवौषधैः कुर्यात्कल्कानपि च शोधनान् ||१५||

श्लोक 16-17

अर्कोत्तमां स्नुहीक्षीरं पिष्ट्वा क्षारोत्तमानि च |
जातीमूलं हरिद्रे द्वे कासीसं कटुरोहिणीम् ||१६||

पूर्वोद्दिष्टानि चान्यानि कुर्यात् संशोधनं घृतम् |१७|

श्लोक 17-18

मयूरको राजवृक्षो निम्बः कोशातकी तिलाः ||१७||

बृहती कण्टकारी च हरितालं मनःशिला |
शोधनानि च योज्यानि तैले द्रव्याणि शोधने ||१८||

श्लोक 19

कासीसे सैन्धवे किण्वे वचायां रजनीद्वये |
शोधनाङ्गेषु चान्येषु चूर्णं कुर्वीत शोधनम् ||१९||

श्लोक 20

सालसारादिसारेषु पटोलत्रिफलासु च |
रसक्रिया विधातव्या शोधनी शोधनेषु च ||२०||

श्लोक 21

श्रीवेष्टके सर्जरसे सरले देवदारुणि |
सारेष्वपि च कुर्वीत मतिमान् व्रणधूपनम् ||२१||

श्लोक 22-23

कषायाणामनुष्णानां वृक्षाणां त्वक्षु साधितः |
शृतः शीतकषायो वा रोपणार्थं प्रशस्यते ||२२||

सोमामृताश्वगन्धासु काकोल्यादौ गणे तथा |
क्षीरिप्ररोहेष्वपि च वर्तयो रोपणाः स्मृताः ||२३||

श्लोक 24

समङ्गा सोमसरला सोमवल्कः सचन्दनः |
काकोल्यादिश्च कल्कः स्यात् प्रशस्तो व्रणरोपणे ||२४||

श्लोक 25

पृथक्पर्ण्यात्मगुप्ता च हरिद्रे मालती सिता |
काकोल्यादिश्च योज्यः स्याद्भिषजा रोपणे घृते ||२५||

श्लोक 26

कालानुसार्यागुरुणी हरिद्रे देवदारु च |
प्रियङ्गवश्च रोध्रं च तैले योज्यानि रोपणे ||२६||

श्लोक 27-28

कङ्गुका त्रिफला रोध्रं कासीसं श्रवणाह्वया |
धवाश्वकर्णयोस्त्वक् च रोपणं चूर्णमिष्यते ||२७||

प्रियङ्गुका सर्जरसः पुष्पकासीसमेव च |
त्वक्चूर्णं धवजं चैव रोपणार्थं प्रशस्यते ||२८||

श्लोक 29

त्वक्षु न्यग्रोधवर्गस्य त्रिफलायास्तथैव च |
रसक्रियां रोपणार्थे विदधीत यथाक्रमम् ||२९||

श्लोक 30

अपामार्गोऽश्वगन्धा च तालपत्री सुवर्चला |
उत्सादने प्रशस्यन्ते काकोल्यादिश्च यो गणः ||३०||

श्लोक 31-32

कासीसं सैन्धवं किण्वं कुरुविन्दो मनःशिला |
कुक्कुटाण्डकपालानि सुमनोमुकुलानि च ||३१||

फले शैरीषकारञ्जे धातुचूर्णानि यानि च |
व्रणेषूत्सन्नमांसेषु प्रशस्तान्यवसादने ||३२||

श्लोक 33

समस्तं वर्गमर्धं वा यथालाभमथापि वा |
प्रयुञ्जीत भिषक् प्राज्ञो यथोद्दिष्टेषु कर्मसु ||३३||

पुष्पिका

इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने मिश्रकाध्यायो नाम सप्तत्रिंशत्तमोऽध्यायः  ||३७||