तस्याशितीयोऽध्यायः

तस्याशिताद्यादाहाराद्बलं वर्णश्च वर्धते।
यस्यर्तुसात्म्यं विदितं चेष्टाहारव्यपाश्रयम्||३||

विसर्गे पुनर्वायवो नातिरूक्षाः प्रवान्ति, इतरे पुनरादाने; सोमश्चाव्याहतबलः शिशिराभिर्भाभिरापूरयञ्जगदाप्याययति शश्वत्, अतो विसर्गः सौम्यः । आदानं पुनराग्नेयं; तावेतावर्कवायू सोमश्च कालस्वभावमार्गपरिगृहीताः कालर्तुरसदोषदेहबलनिर्वृत्तिप्रत्ययभूताः समुपदिश्यन्ते||५||

वर्षाशरद्धेमन्तेषु तु दक्षिणाभिमुखेऽर्के कालमार्गमेघवातवर्षाभिहतप्रतापे, शशिनि चाव्याहतबले, माहेन्द्रसलिलप्रशान्तसन्तापे जगति, अरूक्षा रसाः प्रवर्धन्तेऽम्ललवणमधुरा यथाक्रमं तत्र बलमुपचीयते नृणामिति ||७||

शीते शीतानिलस्पर्शसंरुद्धो बलिनां बली | पक्ता भवति हेमन्ते मात्राद्रव्यगुरुक्षमः||९||

स यदा नेन्धनं युक्तं लभते देहजं तदा ।
रसं हिनस्त्यतो वायुः शीतः शीते प्रकुप्यति||१०||

तस्मात्तुषारसमये स्निग्धाम्ललवणान् [१] रसान्। औदकानूपमांसानां मेद्यानामुपयोजयेत्||११||

बिलेशयानां मांसानि प्रसहानां भृतानि च। -भक्षयेन्मदिरां शीधुं मधु चानुपिबेन्नरः||१२||

गोरसानिक्षुविकृतीर्वसां तैलं नवौदनम्। हेमन्तेऽभ्यस्यतस्तोयमुष्णं चायुर्न हीयते ||१३||

अभ्यङ्गोत्सादनं मूर्ध्नि तैलं जेन्ताकमातपम्। जेद्भूमिगृहं चोष्णमुष्णं गर्भगृहं तथा||१४||

शीतेषु संवृतं [२] सेव्यं यानं शयनमासनम्| प्रावाराजिनकौषेयप्रवेणीकुथकास्तृतम्||१५||

गुरूष्णवासा दिग्धाङ्गो गुरुणाऽगुरुणा सदा | शयने प्रमदां पीनां विशालोपचितस्तनीम्||१६||

आलिङ्ग्यागुरुदिग्धाङ्गीं सुप्यात् समदमन्मथः| प्रकामं च निषेवेत मैथुनं शिशिरागमे ||१७||

वर्जयेदन्नपानानि वातलानि लघूनि च । प्रातं प्रमिताहारमुदमन्थं हिमागमे ||१८||

वसन्ते [१] निचितः श्लेष्मा दिनकृद्भाभिरीरितः । कायाग्निं बाधते रोगांस्ततः प्रकुरुते बहून्||२२||

तस्माद्वसन्ते कर्माणि वमनादीनि कारयेत्। गुर्वम्लस्निग्धमधुरं दिवास्वप्नं च वर्जयेत्||२३||

व्यायामद्वर्तनं धूमं कवलग्रहमञ्जनम्। सुखाम्बुना शौचविधिं शीलयेत् कुसुमागमे||२४||

चन्दनागुरुदिग्धाङ्गो यवगोधूमभोजनः |
शारभं शाशमैणेयं मांसं लावकपिञ्जलम् ||२५||

भक्षयेन्निर्गदं सीधुं पिबेन्माध्वीकमेव वा। वसन्तेऽनुभवेत् स्त्रीणां काननानां च यौवनम्||२६||

आदानदुर्बले देहे पक्ता भवति दुर्बलः ।
स वर्षास्वनिलादीनां दूषणैर्बाध्यते पुनः ||३३||

भूबाष्पान्मेघनिस्यन्दात् पाकादम्लाज्जलस्य च| वर्षास्वग्निबले क्षीणे कुप्यन्ति पवनादयः ||३४||

तस्मात् साधारणः सर्वो विधिर्वर्षासु शस्यते। उदमन्थं दिवास्वप्नमवश्यायं नदीजलम् ||३५||

व्यायाममातपं चैव व्यवायं चात्र वर्जयेत्। पानभोजनसंस्कारान् प्रायः क्षौद्रान्वितान् भजेत् ||३६||

व्यक्ताम्ललवणस्नेहं वातवर्षाकुलेऽहनि । विशेषशीते भोक्तव्यं वर्षास्वनिलशान्तये ||३७||

-अग्निसंरक्षणवता यवगोधूमशालयः ।
पुराणा जाङ्गलैर्मासैर्भोज्या यूषैश्च संस्कृतैः ||३८||

पिबेत् क्षौद्रान्वितं चाल्पं माध्वीकारिष्टमम्बु वा | माहेन्द्रं तप्तशीतं वा कौपं सारसमेव वा ||३९||

प्रघर्षोद्वर्तनस्नानगन्धमाल्यपरो भवेत् । लघुशुद्धाम्बरः स्थानं भजेदक्लेदि वार्षिकम् ||४०||

इत्युक्तमृतुसात्म्यं यच्चेष्टाहारव्यपाश्रयम्|
उपशेते यदौचित्यादोकः सात्म्यं [१] तदुच्यते||४९||

तत्र श्लोक:-
ऋतावृतौ नृभिः सेव्यमसेव्यं यच्च किञ्चन| तस्याशितीये निर्दिष्टं हेतुमत् सात्म्यमेव च||५१||