श्लोक 251-253
लघुः पाके च जन्तुघ्नः पिच्छिलो व्रणिनां हितः |
कषायमधुरो ग्राही चुच्चूस्तेषां त्रिदोषहा ||२५१||
चक्षुष्या सर्वदोषघ्नी जीवन्ती समुदाहृता |
वृक्षादनी वातहरा, फञ्जी त्वल्पबला मता ||२५२||
क्षीरवृक्षोत्पलादीनां कषायाः पल्लवाः स्मृताः |
शीताः सङ्ग्राहिणः शस्ता रक्तपित्तातिसारिणाम् ||२५३||
श्लोक 254-255
पुनर्नवावरुणतर्कार्युरुबूकवत्सादनीबिल्वशाकप्रभृतीनि ||२५४||
उष्णानि स्वादुतिक्तानि वातप्रशमनानि च |२५५|
श्लोक 255
तेषु पौनर्नवं शाकं विशेषाच्छोफनाशनम् ||२५५||
श्लोक 256
तण्डुलीयकोपोदकाऽश्वबलाचिल्लीपालङ्क्यावास्तूकप्रभृतीनि ||२५६||
श्लोक 257
सृष्टमूत्रपुरीषाणि सक्षारमधुराणि च |
मन्दवातकफान्याहू रक्तपित्तहराणि च ||२५७||
श्लोक 258-261
मधुरो रसपाकाभ्यां रक्तपित्तमदापहः |
तेषां शीततमो रूक्षस्तण्डुलीयो विषापहः ||२५८||
स्वादुपाकरसा वृष्या वातपित्तमदापहा |
उपोदका सरा स्निग्धा बल्या श्लेष्मकरी हिमा ||२५९||
कटुर्विपाके कृमिहा मेधाग्निबलवर्धनः |
सक्षारः सर्वदोषघ्नो वास्तूको रोचनः सरः ||२६०||
चिल्ली वास्तूकवज्ज्ञेया पालङ्क्या तण्डुलीयवत् |
वातकृद्बद्धविण्मूत्रा रूक्षा पित्तकफे हिता |
शाकमाश्वबलं रूक्षं बद्धविण्मूत्रमारुतम् ||२६१||
श्लोक 262
मण्डूकपर्णीसप्तलासुनिषण्णकसुवर्चलापिप्पलीगुडूचीगोजिह्वा-काकमाचीप्रपुन्नाडावल्गुजसतीनबृहतीकण्टकारिकाफल-पटोलवार्ताककारवेल्लककटुकिकाकेबु(म्बु)कोरुबूकपर्पटककि राततिक्त-कर्कोटकारिष्टकोशातकीवेत्रकरीराटरूषकार्कपुष्पीप्रभृतीनि ||२६२||
श्लोक 263
रक्तपित्तहराण्याहुर्हृद्यानि सुलघूनि च |
कुष्ठमेहज्वरश्वासकासारुचिहराणि च ||२६३||
श्लोक 264-271
कषाया तु हिता पित्ते स्वादुपाकरसा हिमा |
लघ्वी मण्डूकपर्णी तु तद्वद्गोजिह्विका मता ||२६४||
अविदाही त्रिदोषघ्नः सङ्ग्राही सुनिषण्णकः |
अवल्गुजः कटुः पाके तिक्तः पित्तकफापहः ||२६५||
ईषत्तिक्तं त्रिदोषघ्नं शाकं कटु सतीनजम् |
नात्युष्णशीतं कुष्ठघ्नं काकमाच्यास्तु तद्विधम् ||२६६||
कण्डूकुष्ठकृमिघ्नानि कफवातहराणि च |
फलानि बृहतीनां तु कटुतिक्तलघूनि च ||२६७||
कफपित्तहरं व्रण्यमुष्णं तिक्तमवातलम् |
पटोलं कटुकं पाके वृष्यं रोचनदीपनम् ||२६८||
कफवातहरं तिक्तं रोचनं कटुकं लघु |
वार्ताकं दीपनं प्रोक्तं जीर्णं सक्षारपित्तलम् |
तद्वत् कर्कोटकं विद्यात् कारवेल्लकमेव च ||२६९||
आटरूषकवेत्राग्रगुडूचीनिम्बपर्पटाः |
किराततिक्तसहितास्तिक्ताः पित्तकफापहाः ||२७०||
कफापहं शाकमुक्तं वरुणप्रपुनाड(ट)योः |
रूक्षं लघु च शीतं च वातपित्तप्रकोपणम् ||२७१||
श्लोक 272-273
दीपनं कालशाकं तु गरदोषहरं कटु |
कौसुम्भं मधुरं रूक्षमुष्णं श्लेष्महरं लघु ||२७२||
वातलं नालिकाशाकं पित्तघ्नं मधुरं च तत् |
ग्रहण्यर्शोविकारघ्नी साम्ला वातकफे हिता |
उष्णा कषायमधुरा चाङ्गेरी चाग्निदीपनी ||२७३||
श्लोक 274
लोणिकाजातुकत्रिपर्णिकापत्तूरजीवकसुवर्चलाडुडुरककुतुम्बक-कुठिञ्जरकुन्तलिकाकुरण्टिकाप्रभृतयः ||२७४||
श्लोक 275
स्वादुपाकरसाः शीताः कफघ्ना नातिपित्तलाः |
लवणानुरसा रूक्षाः सक्षारा वातलाः सराः ||२७५||
श्लोक 276
स्वादुतिक्ता कुन्तलिका कषाया सकुरण्टिका |२७६|
श्लोक 276
सङ्ग्राहि शीतलं चापि लघु दोषापहं तथा |
राजक्षवकशाकं तु शटीशाकं च तद्विधम् ||२७६||
श्लोक 277
स्वादुपाकरसं शाकं दुर्जरं हरिमन्थजम् |२७७|
श्लोक 277
भेदनं मधुरं रूक्षं कालायमतिवातलम् ||२७७||
श्लोक 278
स्रंसनं कटुकं पाके लघु वातकफापहम् |
शोफघ्नमुष्णवीर्यं च पत्रं पूतिकरञ्जजम् ||२७८||
श्लोक 279-280
ताम्बूलपत्रं तीक्ष्णोष्णं कटु पित्तप्रकोपणम् |
सुगन्धि विशदं तिक्तं स्वर्यं वातकफापहम् ||२७९||
स्रंसनं कटुकं पाके कषायं वह्निदीपनम् |
वक्त्रकण्डूमलक्लेददौर्गन्ध्यादिविशोधनम् ||२८०||
श्लोक 281
अथ पुष्पवर्गः |
कोविदारशणशाल्मलीपुष्पाणि मधुराणि मधुरविपाकानि रक्तपित्तहराणि च; वृषागस्त्ययोः पुष्पाणि तिक्तानि कटुविपाकानि क्षयकासापहानि च ||२८१||
श्लोक 282
आगस्त्यं नातिशीतोष्णं नक्तान्धानां प्रशस्यते ||२८२||
श्लोक 283
करीरकुसुमानि कटुविपाकानि वातहराणि सृष्टमूत्रपुरीषाणि च ||२८३||
श्लोक 284
रक्तवृक्षस्य निम्बस्य मुष्ककार्कासनस्य च |
कफपित्तहरं पुष्पं कुष्ठघ्नं कुटजस्य च ||२८४||
श्लोक 285
सतिक्तं मधुरं शीतं पद्मं पित्तकफापहम् |
मधुरं पिच्छिलं स्निग्धं कुमुदं ह्लादि शीतलम् |
तस्मादल्पान्तरगुणे विद्यात् कुवलयोत्पले ||२८५||
श्लोक 286
सिन्धुवारं विजानीयाद्धिमं पित्तविनाशनम् |२८६|
श्लोक 286
मालतीमल्लिके तिक्ते सौरभ्यात् पित्तनाशने ||२८६||
श्लोक 287
सुगन्धि विशदं हृद्यं बाकुलं पाटलानि च |
श्लेष्मपित्तविषघ्नं तु नागं तद्वच्च कुङ्कुमम् ||२८७||
श्लोक 288
चम्पकं रक्तपित्तघ्नं शीतोष्णं कफनाशनम् |
किंशुकं कफपित्तघ्नं तद्वदेव कुरण्टकम् ||२८८||
श्लोक 289
यथावृक्षं विजानीयात् पुष्पं वृक्षोचितं तथा |२८९|
श्लोक 289
मधुशिग्रुकरीराणि कटूनि श्लेष्महराणि च ||२८९||
श्लोक 290
क्षवककुलेवरवंशकरीरप्रभृतीनि कफकराणि सृष्टमूत्रपुरीषाणि च ||२९०||
श्लोक 291-292
क्षवकं कृमिलं तेषु स्वादुपाकं सपिच्छलम् |
विस्यन्दि वातलं नातिपित्तश्लेष्मकरं च तत् ||२९१||
वेणोः करीराः कफला मधुरा रसपाकतः |
विदाहिनो वातकराः सकषाया विरूक्षणाः ||२९२||
श्लोक 293
उद्भिदानि पलालेक्षुकरीषवेणुक्षितिजानि |
तत्र पलालजातं मधुरं मधुरविपाकं रूक्षं दोषप्रशमनं च |
इक्षुजं मधुरं कषायानुरसं कटुपाकं शीतलं च |
तद्वदेवोष्णं कारीषं कषायं वातकोपनं च, (वेणुजातं कषायं वातकोपनं च,) भूमिजं गुरु नातिवातलं भूमितश्चास्यानुरसः ||२९३||
श्लोक 294
पिण्याकतिलकल्कस्थूणिकाशुष्कशाकानि सर्वदोषप्रकोपणानि ||२९४||
श्लोक 295
विष्टम्भिनः स्मृताः सर्वे वटका वातकोपनाः |२९५|
श्लोक 295
सिण्डाकी वातला सार्द्रा रुचिष्याऽनलदीपनी ||२९५||
श्लोक 296
विड्भेदि गुरु रूक्षं च प्रायो विष्टम्भि दुर्जरम् |
सकषायं च सर्वं हि स्वादु शाकमुदाहृतम् |
पुष्पं पत्रं फलं नालं कन्दाश्च गुरवः क्रमात् ||२९६||
श्लोक 297
कर्कशं परिजीर्णं च कृमिजुष्टमदेशजम् |
वर्जयेत् पत्रशाकं तद्यदकालविरोहि च ||२९७||
इति शाकवर्गः |
श्लोक 298
अथ कन्दवर्गः |
कन्दानात ऊर्ध्वं वक्ष्यामः-विदारीकन्दशतावरीबिसमृणालशृङ्गाटककशेरुकपिण्डालुकमध्वालुक-हस्त्यालुककाष्ठालुकशङ्खालुकरक्तालुकेन्दीवरोत्पलकन्दप्रभृतीनि ||२९८||
श्लोक 299
रक्तपित्तहराण्याहुः शीतानि मधुराणि च |
गुरूणि बहुशुक्राणि स्तन्यवृद्धिकराणि च ||२९९||
श्लोक 300-302
मधुरो बृंहणो वृष्यः शीतः स्वर्योऽतिमूत्रलः |
विदारीकन्दो बल्यश्च पित्तवातहरश्च सः ||३००||
वातपित्तहरी वृष्या स्वादुतिक्ता शतावरी |
महती चैव हृद्या च मेधाग्निबलवर्धिनी ||३०१||
ग्रहण्यर्शोविकारघ्नी वृष्या शीता रसायनी |
कफपित्तहरास्तिक्तास्तस्या एवाङ्कुराः स्मृताः ||३०२||
श्लोक 303-305
अविदाहि बिसं प्रोक्तं रक्तपित्तप्रसादनम् |
विष्टम्भि दुर्जरं रूक्षं विरसं मारुतावहम् ||३०३||
गुरू विष्टम्भिशीतौ च शृङ्गाटककशेरुकौ |
पिण्डालुकं कफकरं गुरु वातप्रकोपणम् ||३०४||
सुरेन्द्रकन्दः श्लेष्मघ्नो विपाके कटु पित्तकृत् |३०५|
श्लोक 305
वेणोः करीरा गुरवः कफमारुतकोपनाः ||३०५||
श्लोक 306
स्थूलसूरणमाणकप्रभृतयः कन्दा ईषत्कषायाः कटुका रूक्षा विष्टम्भिनो गुरवः कफवातलाः पित्तहराश्च ||३०६||
श्लोक 307
मान(ण)कं स्वादु शीतं च गुरु चापि प्रकीर्तितम् |
स्थूलकन्दस्तु नात्युष्णः सूरणो गुदकीलहा ||३०७||
श्लोक 308-309
कुमुदोत्पलपद्मानां कन्दा मारुतकोपनाः |
कषायाः पित्तशमना विपाके मधुरा हिमाः ||३०८||
वाराहकन्दः श्लेष्मघ्नः कटुको रसपाकतः |
मेहकुष्ठकृमिहरो बल्यो वृष्यो रसायनः ||३०९||
श्लोक 310
तालनारिकेलखर्जूरप्रभृतीनां मस्तकमज्जानः ||३१०||
श्लोक 311
स्वादुपाकरसानाहू रक्तपित्तहरांस्तथा |
शुक्रलाननिलघ्नांश्च कफवृद्धिकरानपि ||३११||
श्लोक 312
बालं ह्यनार्तवं जीर्णं व्याधितं क्रिमिभक्षितम् |
कन्दं विवर्जयेत् सर्वं यो वा सम्यङ्न रोहति ||३१२||
श्लोक 313
अथ लवणवर्गः |
अथ लवणानि-सैन्धवसामुद्रविडसौवर्चलरोमकौद्भिदप्रभृतीनि यथोत्तरमुष्णानि वातहराणि कफपित्तकराणि कटुपाकीनि यथापूर्वं स्निग्धानि स्वादूनि सृष्टमूत्रपुरीषाणि चेति ||३१३||
श्लोक 314-320
चक्षुष्यं सैन्धवं हृद्यं रुच्यं लघ्वग्निदीपनम् |
स्निग्धं समधुरं वृष्यं शीतं दोषघ्नमुत्तमम् ||३१४||
सामुद्रं मधुरं पाके नात्युष्णमविदाहि च |
भेदन स्निग्धमीषच्च शूलघ्नं नातिपित्तलम् ||३१५||
सक्षारं दीपनं सूक्ष्मं शूलहृद्रोगनाशनम् |
रोचनं तीक्ष्णमुष्णं च विडं वातानुलोमनम् ||३१६||
लघु सौवर्चलं पाके वीर्योष्णं विशदं कटु |
गुल्मशूलविबन्धघ्नं हृद्यं सुरभि रोचनम् ||३१७||
रोमकं तीक्ष्णमत्युष्णं व्यवायि कटुपाकि च |
वातघ्नं लघु विस्यन्दि सूक्ष्मं विड्भेदि मूत्रलम् ||३१८||
लघु तीक्ष्णोष्णमुत्क्लेदि सूक्ष्मं वातानुलोमनम् |
सतिक्तं कटु सक्षारं विद्याल्लवणमौद्भिदम् ||३१९||
कफवातक्रिमिघ्नं च लेखनं पित्तकोपनम् |
दीपनं पाचनं भेदि लवणं गुटिकाह्वयम् ||३२०||
श्लोक 321
ऊषसूतं वालुकैलं शैलमूलाकरोद्भवम् |
लवणं कटुकं छेदि विहितं कटु चोच्यते ||३२१||
श्लोक 322-325
यवक्षारस्वर्जिकाक्षारोषक्षारपाकिमटङ्कणक्षारप्रभृतयः |
गुल्मार्शोग्रहणीदोषशर्कराश्मरिनाशनाः |
क्षारास्तु पाचनाः सर्वे रक्तपित्तकराः सराः |
ज्ञेयौ वह्निसमौ क्षारौ स्वर्जिकायावशूकजौ |
शुक्रश्लेष्मविबन्धार्शोगुल्मप्लीहविनाशनौ ||३२३||
उष्णोऽनिलघ्नः प्रक्लेदी चोषक्षारो बलापहः |
मेदोघ्नः पाकिमः क्षारस्तेषां बस्तिविशोधनः ||३२४||
विरूक्षणोऽनिलकरः श्लेष्मघ्नः पित्तदूषणः |
अग्निदीप्तिकरस्तीक्ष्णष्टङ्कणः क्षार उच्यते ||३२५||
श्लोक 326-330
सुवर्णं स्वादु हृद्यं च बृंहणीयं रसायनम् |
दोषत्रयापहं शीतं चक्षुष्यं विषसूदनम् ||३२६||
रूप्यमम्लं सरं शीतं सस्नेहं पित्तवातनुत् |
ताम्रं कषायं मधुरं लेखनं शीतलं सरम् ||३२७||
सतिक्तं लेखनं कांस्यं चक्षुष्यं कफवातजित् |
वातकृच्छीतलं लोहं तृष्णापित्तकफापहम् ||३२८||
कटु क्रिमिघ्नं लवणं त्रपु सीसं च लेखनम् |
मुक्ताविद्रुमवज्रेन्द्रवैदूर्यस्फटिकादयः ||३२९||
चक्षुष्या मणयः शीता लेखना विषसूदनाः |
पवित्रा धारणीयाश्च पाप्मालक्ष्मीमलापहाः ||३३०||
इति लवणादिवर्गः |
श्लोक 331
धान्येषु मांसेषु फलेषु चैव शाकेषु चानुक्तमिहाप्रमेयात् |
आस्वादतो भूतगुणैश्च मत्वा तदादिशेद्द्रव्यमनल्पबुद्धिः ||३३१||
श्लोक 332-339
षष्टिका यवगोधूमा लोहिता ये च शालयः |
मुद्गाढकीमसूराश्च धान्येषु प्रवराः स्मृताः ||३३२||
लावतित्तिरिसारङ्गकुरङ्गैणकपिञ्जलाः |
मयूरवर्मिकूर्माश्च श्रेष्ठा मांसगणेष्विह ||३३३||
दाडिमामलकं द्राक्षा खर्जूरं सपरूषकम् |
राजादनं मातुलुङ्गं फलवर्गे प्रशस्यते ||३३४||
सतीनो वास्तुकश्चुच्चूचिल्लीमूलकपोतिकाः |
मण्डूकपर्णी जीवन्ती शाकवर्गे प्रशस्यते ||३३५||
गव्यं क्षीरं घृतं श्रेष्ठं, सैन्धवं लवणेषु च |
धात्रीदाडिममम्लेषु, पिप्पली नागरं कटौ ||३३६||
तिक्ते पटोलवार्ताकं, मधुरे घृतमुच्यते |
क्षौद्रं, पूगफलं श्रेष्ठं कषाये सपरूषकम् ||३३७||
शर्करेक्षुविकारेषु, पाने मध्वासवौ तथा |
परिसंवत्सरं धान्यं, मांसं वयसि मध्यमे ||३३८||
अपर्युषितमन्नं तु संस्कृतं मात्रया शुभम् |
फलं पर्यागतं, शाकमशुष्कं तरुणं नवम् ||३३९||
श्लोक 340-341
अथ कृतान्नवर्गः |
अतः परं प्रवक्ष्यामि कृतान्नगुणविस्तरम् |
लाजमण्डो विशुद्धानां पथ्यः पाचनदीपनः ||३४०||
वातानुलोमनो हृद्यः पिप्पलीनागरायुतः |३४१|
श्लोक 341-342
स्वेदाग्निजननी लघ्वी दीपनी बस्तिशोधनी ||३४१||
क्षुत्तृट्श्रमग्लानिहरी पेया वातानुलोमनी |३४२|
श्लोक 342-343
विलेपी तर्पणी हृद्या ग्राहिणी बलवर्धनी ||३४२||
पथ्या स्यादुरसा लघ्वी दीपनी क्षुत्तृषापहा |३४३|
श्लोक 343-344
हृद्या सन्तर्पणी वृष्या बृंहणी बलवर्धनी ||३४३||
शाकमांसफलैर्युक्ता विलेप्यम्ला च दुर्जरा |३४४|
श्लोक 344-345
सिक्थैर्विरहितो मण्डः पेया सिक्थसमन्विता ||३४४||
विलेपी बहुसिक्था स्याद्यवागूर्विरलद्रवा |३४५|
श्लोक 345
विष्टम्भी पायसो बल्यो मेदःकफकरो गुरुः ||३४५||
श्लोक 346
कफपित्तकरी बल्या कृशराऽनिलनाशनी |३४६|
श्लोक 346-347
धौतस्तु विमलः शुद्धो मनोज्ञः सुरभिः समः ||३४६||
स्विन्नः सुप्रस्रुतस्तूष्णो विशदस्त्वोदनो लघुः |३४७|
श्लोक 347
अधौतोऽप्रस्रुतोऽस्विन्नः शीतश्चाप्योदनो गुरुः ||३४७||
श्लोक 348
लघुः सुगन्धिः कफहा विज्ञेयो भृष्टतण्डुलः |३४८|
श्लोक 348-349
स्नेहैर्मांसैः फलैः कन्दैर्विदलाम्लैश्च संयुताः ||३४८||
गुरवो बृंहणा बल्या ये च क्षीरोपसाधिताः |३४९|
श्लोक 349
सुस्विन्नो निस्तुषो भृष्ट ईषत् सूपो लघुर्हितः ||३४९||
श्लोक 350
स्विन्नं निष्पीडितं शाकं हितं स्यात् स्नेहसंस्कृतम् |
अस्विन्नं स्नेहरहितमपीडितमतोऽन्यथा ||३५०||
श्लोक 351-352
मांसं स्वभावतो वृष्यं स्नेहनं बलवर्धनम् |
स्नेहगोरसधान्याम्लफलाम्लकटुकैः सह ||३५१||
सिद्धं मांसं हितं बल्यं रोचनं बृंहणं गुरु |३५२|
श्लोक 352-353
तदेव गोरसादानं सुरभिद्रव्यसंस्कृतम् ||३५२||
विद्यात्पित्तकफोद्रेकी बलमांसाग्निवर्धनम् |३५३|
श्लोक 353-354
परिशुष्कं स्थिरं स्निग्धं हर्षणं प्रीणनं गुरु ||३५३||
रोचनं बलमेधाग्निमांसौजःशुक्रवर्धनम् |३५४|
श्लोक 354
तदेवोल्लुप्तपिष्टत्वादुल्लुप्तमिति पाचकाः ||३५४||
श्लोक 355
परिशुष्कगुणैर्युक्तं वह्नौ पक्वमतो लघु |३५५|
श्लोक 355-356
तदेव शूलिकाप्रोतमङ्गारपरिपाचितम् ||३५५||
ज्ञेयं गुरुतरं किञ्चित् प्रदिग्धं गुरुपाकतः |३५६|
श्लोक 356-358
उल्लुप्तं भर्जितं पिष्टं प्रतप्तं कन्दुपाचितम् ||३५६||
परिशुष्कं प्रदिग्धं च शूल्यं यच्चान्यदीदृशम् |
मांसं यत्तैलसिद्धं तद्वीर्योष्णं पित्तकृद्गुरु ||३५७||
लघ्वग्निदीपनं हृद्यं रुच्यं दृष्टिप्रसादनम् |
अनुष्णवीर्यं पित्तघ्नं मनोज्ञं घृतसाधितम् ||३५८||
श्लोक 359-361
प्रीणनः प्राणजननः श्वासकासक्षयापहः |
वातपित्तश्रमहरो हृद्यो मांसरसः स्मृतः ||३५९||
स्मृत्योजःस्वरहीनानां ज्वरक्षीणक्षतोरसाम् |
भग्नविश्लिष्टसन्धीनां कृशानामल्परेतसाम् ||३६०||
आप्यायनः संहननः शुक्रदो बलवर्धनः |३६१|
श्लोक 361
स दाडिमयुतो वृष्यः संस्कृतो दोषनाशनः ||३६१||
श्लोक 362
प्रीणनः सर्वभूतानां विशेषान्मुखशोषिणाम् |
क्षुत्तृष्णापहरः श्रेष्ठः सौरावः स्वादुशीतलः ||३६२||
श्लोक 363
यन्मांसमुद्धृतरसं न तत् पुष्टिबलावहम् |
विष्टम्भि दुर्जरं रूक्षं विरसं मारुतावहम् ||३६३||
श्लोक 364
दीप्ताग्नीनां सदा पथ्यः खानिष्कस्तु परं गुरुः |३६४|
श्लोक 364-366
मांसं निरस्थि सुस्विन्नं पुनर्दृषदि पेषितम् ||३६४||
पिप्पलीशुण्ठिमरिचगुडसर्पिःसमन्वितम् |
ऐकध्यं पाचयेत् सम्यग्वेसवार इति स्मृतः ||३६५||
वेसवारो गुरुः स्निग्धो बल्यो वातरुजापहः |३६६|
श्लोक 366-367
कफघ्नो दीपनो हृद्यः शुद्धानां व्रणिनामपि ||३६६||
ज्ञेयः पथ्यतमश्चैव मुद्गयूषः कृताकृतः |३६७|
श्लोक 367-368
स तु दाडिममृद्वीकायुक्तः स्याद्रागषाडवः ||३६७||
रुचिष्यो लघुपाकश्च दोषाणां चाविरोधकृत् |३६८|
श्लोक 368-369
मसूरमुद्गगोधूमकुलत्थलवणैः कृतः ||३६८||
कफपित्ताविरोधी स्याद्वातव्याधौ च शस्यते |३६९|
श्लोक 369-370
मृद्वीकादाडिमैर्युक्तः स चाप्युक्तोऽनिलार्दिते ||३६९||
रोचनो दीपनो हृद्यो लघुपाक्युपदिश्यते |३७०|
श्लोक 370-371
पटोलनिम्बयूषौ तु कफमेदोविशोषिणौ ||३७०||
पित्तघ्नौ दीपनौ हृद्यौ कृमिकुष्ठज्वरापहौ |३७१|
श्लोक 371-373
श्वासकासप्रतिश्यायप्रसेकारोचकज्वरान् ||३७१||
हन्ति मूलकयूषस्तु कफमेदोगलग्रहान् |
कुलत्थयूषोऽनिलहा श्वासपीनसनाशनः ||३७२||
तूणीप्रतूणीकासाश्मगुल्ममेदःकफावहः |३७३|
श्लोक 373-374
दाडिमामलकैर्यूषो हृद्यः संशमनो लघुः ||३७३||
प्राणाग्निजननो मूर्च्छामेदोघ्नो वातपित्तजित् |३७४|
श्लोक 374
मुद्गामलकयूषस्तु ग्राही पित्तकफे हितः ||३७४||
श्लोक 375
यवकोलकुलत्थानां यूषः कण्ठ्योऽनिलापहः |३७५|
श्लोक 375
सर्वधान्यकृतस्तद्वद्बृंहणः प्राणवर्धनः ||३७५||
श्लोक 376
खडकाम्बलिकौ हृद्यौ तथा वातकफे हितौ |३७६|
श्लोक 376-377
बल्यः कफानिलौ हन्ति दाडिमाम्लोऽग्निदीपनः ||३७६||
दध्यम्लः कफकृद्बल्यः स्निग्धो वातहरो गुरुः |
तक्राम्लः पित्तकृत् प्रोक्तो विषरक्तप्रदूषणः ||३७७||
श्लोक 378
खडाः खडयवाग्वश्च षा(खा)डवाः पानकानि च |
एवमादीनि चान्यानि क्रियन्ते वैद्यवाक्यतः ||३७८||
श्लोक 379
अस्नेहलवणं सर्वमकृतं कटुकैर्विना |
विज्ञेयं लवणस्नेहकटुकैः संयुतं कृतम् ||३७९||
श्लोक 380
अथ गोरसधान्याम्लफलाम्लैरम्लितं च यत् |
यथोत्तरं लघु हितं संस्कृतासंस्कृतं रसम् ||३८०||
श्लोक 381
दधिमस्त्वम्लसिद्धस्तु यूषः काम्बलिकः स्मृतः |३८१|
श्लोक 381-382
तिलपिण्याकविकृतिः शुष्कशाकं विरूढकम् ||३८१||
सिण्डाकी च गुरूणि स्युः कफपित्तकराणि च |३८२|
श्लोक 382
तद्वच्च वटकान्याहुर्विदाहीनि गुरूणि च ||३८२||
श्लोक 383
लघवो बृंहणा वृष्या हृद्या रोचनदीपनाः |
तृष्णामूर्च्छाभ्रमच्छर्दिश्रमघ्ना रागषाडवाः ||३८३||
श्लोक 384
रसाला बृंहणी बल्या स्निग्धा वृष्या च रोचनी |३८४|
