यस्यश्यावनिमित्तीयमिन्द्रियम्

श्लोक 1-2

श्लोक 3-13

यस्य श्यावे परिध्वस्ते हरिते चापि दर्शने। आपन्नो व्याधिरन्ताय ज्ञेयस्तस्य विजानता||३||

निःसञ्ज्ञः परिशुष्कास्यः समृद्धो [१] व्याधिभिश्च यः । उपरुद्धायुषं ज्ञात्वा तं धीरः परिवर्जयेत्||४||

हरिताश्च [२] सिरा यस्य लोमकूपाश्च संवृताः। सोऽम्लाभिलाषी पुरुषः पित्तान्मरणमश्नुते||५||

शरीरान्ताश्च शोभन्ते शरीरं चोपशुष्यति । बलं च हीयते यस्य राजयक्ष्मा हिनस्ति तम्||६||

अंसाभितापो हिक्का च छर्दनं शोणितस्य च| आनाहः पार्श्वशूलं च भवत्यन्ताय शोषिणः||७||

वातव्याधिरपस्मारी कुष्ठी शोफी [३] तथोदरी | गुल्मी च मधुमेही च राजयक्ष्मी च यो नरः||८||

अचिकित्स्या भवन्त्येते बलमांसक्षये सति। -अन्येष्वपि विकारेषु तान् भिषक् परिवर्जयेत्||९||

विरेचनहृतानाहो यस्तृष्णानुगतो नरः ।
विरिक्तः पुनराध्माति यथा प्रेतस्तथैव सः||१०||

पेयं पातुं न शक्नोति कण्ठस्य च मुखस्य च| उरसश्च विशुष्कत्वाद्यो नरो न स जीवति [४] ||११||

स्वरस्य दुर्बलीभावं हानिं च बलवर्णयोः । रोगवृद्धिमयुक्त्या च दृष्ट्वा मरणमादिशेत् ||१२||

ऊर्ध्वश्वासं गतोष्माणं शूलोपहतवङ्क्षणम्। शर्म चानधिगच्छन्तं बुद्धिमान् परिवर्जयेत्||१३||

श्लोक 14-17

श्लोक 18-22

निष्ठ्यूतं च पुरीषं च रेतश्चाम्भसि मज्जति। यस्य तस्यायुषः प्राप्तमन्तमाहुर्मनीषिणः||१८||

निष्ठ्यते यस्य दृश्यन्ते वर्णा बहुविधाः पृथक्। तच्च सीदत्यपः प्राप्य न स जीवितुमर्हति [१] ||१९||

पित्तमूष्मानुगं यस्य शङ्खौ प्राप्य विमूर्च्छति [२] | स रोगः शङ्खको नाम्ना त्रिरात्राद्धन्ति जीवितम्||२०||

सफेनं रुधिरं यस्य मुहुरास्यात् प्रसिच्यते।
शूलैश्च तुद्यते कुक्षिः प्रत्याख्येयस्तथाविधः||२१||

बलमांसक्षयस्तीव्रो रोगवृद्धिररोचकः ।
यस्यातुरस्य लक्ष्यन्ते त्रीन् पक्षान्न स जीवति||२२||

श्लोक 23-24

पुष्पिका

इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थाने यस्यश्यावनिमित्तीयमिन्द्रियं नाम नवमोऽध्यायः||९||