पन्नरूपीयमिन्द्रियम्

श्लोक 1-2

श्लोक 3

दृष्ट्यां यस्य विजानीयात् पन्नरूपां कुमारिकाम्| प्रतिच्छायामयीमक्ष्णोर्नैनमिच्छेच्चिकित्सितुम्||३||

श्लोक 4

श्लोक 5-6

छिन्ना भिन्नाऽऽकुला च्छाया हीना वाऽप्यधिकाऽपि वा । नष्टा तन्वी द्विधा च्छिन्ना विकृता विशिरा च या||५||

एताश्चान्याश्च याः काश्चित् प्रतिच्छाया विगर्हिताः। सर्वा मुमूर्षतां ज्ञेया न चेल्लक्ष्यनिमित्तजाः||६||

श्लोक 7

श्लोक 8-9

संस्थानमाकृतिर्ज्ञेया सुषमा विषमा च सा । मध्यमल्पं महच्चोक्तं प्रमाणं त्रिविधं नृणाम् ||८||

प्रतिप्रमाणसंस्थाना जलादर्शातपादिषु ।
छाया या सा प्रतिच्छाया च्छाया वर्णप्रभाश्रया||९||

श्लोक 10-13

श्लोक 14-15

स्यात्तैजसी प्रभा सर्वा सा तु सप्तविधा स्मृता । रक्ता पीता सिता श्यावा हरिता पाण्डुराऽसिता||१४||

तासां याः स्युर्विकासिन्यः स्निग्धाश्च विपुलाश्च याः। ताः शुभा रूक्षमलिनाः सङ्क्षिप्ताश्चाशुभोदयाः [१] ||१५||

श्लोक 16-17

श्लोक 18-20

कामलाऽक्ष्णोर्मुखं पूर्णं शङ्खयोर्मुक्तमांसता| सन्त्रासश्चोष्णगात्रत्वं [१] यस्य तं परिवर्जयेत्||१८||

उत्थाप्यमानः शयनात् प्रमोहं याति यो नरः | मुहुर्मुहुर्न सप्ताहं स जीवति विकत्थनः [२] ||१९||

संसृष्टा व्याधयो यस्य प्रतिलोमानुलोमगाः । व्यापन्ना ग्रहणी प्रायः सोऽर्धमासं न जीवति ||२०||

श्लोक 21-26

श्लोक 27-32

ऊर्ध्वाग्रे नयने यस्य मन्ये [१] चारतकम्पने । बलहीनः पिपासार्तः शुष्कास्यो न स जीवति ||२७||

यस्य गण्डावुपचितौ ज्वरकासौ च दारुणौ। शूली प्रद्वेष्टि चाप्यन्नं तस्मिन् कर्म न सिध्यति ||२८||

व्यावृत्तमूर्धजिह्वास्यो [२] भ्रुवौ यस्य च विच्युते| कण्टकैश्चाचिता जिह्वा यथा प्रेतस्तथैव सः||२९||

शेफश्चात्यर्थमुत्सिक्तं निःसृतौ वृषणौ भृशम्। अतश्चैव विपर्यासो विकृत्या प्रेतलक्षणम्||३०||

निचितं यस्य मांसं स्यात्त्वगस्थिष्वेव [३] दृश्यते । क्षीणस्यानश्नतस्तस्य मासमायुः परं भवेत् ||३१||

तत्र श्लोक:-
इदं लिङ्गमरिष्टाख्यमनेकमभिजज्ञिवान् । आयुर्वेदविदित्याख्यां लभते कुशलो जनः ||३२||

पुष्पिका